Bài toán "Giá rẻ nhất" hay "Giá trị tốt nhất" trong đấu thầu tư nhân?

Cuộc chiến giữa hai hệ tư tưởng “giá rẻ nhất” hay “giá trị tốt nhất”

Trong thế giới của những con số và bảng tính, đơn giá dự thầu cuối cùng bao giờ cũng là tâm điểm của mọi sự chú ý, là “át chủ bài” quyết định vận mệnh của một cuộc thầu. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, định nghĩa về sự chiến thắng giữa một gói thầu sử dụng vốn ngân sách nhà nước và một dự án từ tập đoàn tư nhân đang có sự phân hóa mạnh mẽ hơn bao giờ hết. 

Việt Nam đã đi qua một giai đoạn dài ưu tiên “giá rẻ” để rồi phải chứng kiến không ít dự án phải đánh đổi bằng chất lượng công trình xuống cấp, tiến độ kéo dài, chi phí vận hành đội vốn khủng khiếp và vấn đề môi trường, an ninh, an toàn. Chính những bài học nhãn tiền ấy đã thúc đẩy một cuộc cách mạng về tư duy và tầm nhìn trên thị trường: Liệu “giá thấp nhất” có còn là quân bài quyết định để chiếm lĩnh lòng tin của chủ đầu tư, hay “giá trị tốt nhất” mới thực sự là cái đích cuối cùng mà cả khu vực công và tư đang ráo riết hướng tới?

Đấu thầu Công: Ưu tiên tính minh bạch và "Giá đánh giá"

Trong khu vực công, tư duy quản lý cốt lõi luôn xoay quanh mục tiêu tối thượng là chống thất thoát ngân sách và đảm bảo tính giải trình tuyệt đối trước các cơ quan thanh kiểm tra. Chính vì áp lực phải minh bạch hóa mọi con số, các tiêu chí đánh giá chủ đạo vẫn thường ưu tiên phương pháp “Giá thấp nhất” cho các gói thầu quy mô nhỏ, thông dụng, hoặc phương pháp “Giá đánh giá” để tìm ra con số thực tế nhất mà nhà nước phải chi trả. 

Dù Luật Đấu thầu 2023 đã có những bước tiến đột phá khi bắt đầu lồng ghép các yếu tố về “kỹ thuật” và “phát triển bền vững” vào quy trình chấm điểm, nhưng thực tế cho thấy giá vẫn chiếm trọng số áp đảo. Điều này đóng vai trò như một “chốt chặn” an toàn nhằm hạn chế tối đa sự can thiệp cảm tính của con người vào kết quả lựa chọn nhà thầu. Tuy nhiên, hệ quả tất yếu là các nhà thầu thường bị đẩy vào cuộc đua tối ưu hóa chi phí đến mức cực đoan, dẫn đến tình trạng “bỏ thầu phá giá” bằng mọi giá để giành lợi thế, bất chấp những rủi ro tiềm ẩn về chất lượng trong quá trình thực thi sau này.

Đấu thầu tư nhân: Bài toán "Hiệu quả đầu tư" và "Chi phí vòng đời"

Ngược lại với sự rập khuôn của khu vực công, đấu thầu tư nhân lại là một bài toán thuần túy về "Hiệu quả đầu tư" và "Chi phí vòng đời". Ở đây, tư duy kinh doanh của chủ đầu tư không dừng lại ở việc tiết kiệm kinh phí ban đầu, mà hướng tới mục tiêu cao nhất là lợi nhuận tối ưu và sự vận hành ổn định trong dài hạn.

Tiêu chí chủ đạo để khu vực tư nhân lựa chọn đối tác thường xoay quanh khái niệm Giá trị tốt nhất (Best Value). Họ sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn đối thủ từ 5% đến 10%, miễn là nhà thầu chứng minh được công nghệ vượt trội giúp tiết kiệm điện năng hoặc giảm thiểu tối đa chi phí vận hành, bảo trì sau này. Thay vì chỉ nhìn vào mức giá dự thầu, các chủ đầu tư tư nhân áp dụng công thức Tổng chi phí sở hữu (Total Cost of Ownership - TCO) để đánh giá: Họ tính toán chi phí trọn đời bằng cách cộng dồn Giá mua ban đầu với Chi phí vận hành và cả các biến số về Rủi ro trong quá trình hoạt động.

Đặc biệt, khu vực này đặt trọng tâm rất lớn vào Uy tín và Mối quan hệ thực tế - những giá trị không thể hiện hết qua các con số trên hồ sơ giấy. Họ ưu tiên những đơn vị đã có "lịch sử chiến đấu" dày dạn, đảm bảo được tiến độ và chất lượng thực tế. Hệ quả tất yếu là tại khu vực tư nhân, những nhà thầu bước lên bục vinh quang thường là những đơn vị sở hữu giải pháp kỹ thuật xuất sắc, có khả năng giải quyết bài toán kinh tế cho chủ đầu tư, thay vì những đơn vị chỉ biết lấy giá rẻ làm vũ khí cạnh tranh duy nhất!

Để hiểu rõ tại sao khu vực tư nhân sẵn sàng khước từ một mức giá rẻ, chúng ta cần nhìn vào bài toán Chi phí vòng đời (Life Cycle Cost - LCC). Trong giới đấu thầu chuyên nghiệp, giá mua ban đầu chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”. Một nhà thầu chào thiết bị với giá thấp hơn 20% so với thị trường có thể trông rất hấp dẫn trên bảng tổng hợp điểm giá, nhưng nếu đặt vào hệ quy chiếu LCC, con số đó có thể là một “cái bẫy” tài chính.

Chủ đầu tư tư nhân năm 2026 tính toán rất chi tiết: Họ lấy giá trị đầu tư ban đầu cộng với chi phí vận hành (điện, nước, nhân công), chi phí bảo trì định kỳ và đặc biệt là chi phí rủi ro khi hệ thống gặp sự cố (downtime). Một hệ thống điều hòa trung tâm hay một dây chuyền sản xuất giá rẻ nhưng tiêu tốn điện năng gấp đôi và thường xuyên hỏng hóc sẽ khiến tổng chi phí sau 5 - 10 năm cao gấp nhiều lần so với một hệ thống cao cấp có giá mua ban đầu đắt đỏ.

Hơn thế nữa, bài toán vòng đời còn bao hàm cả giá trị thanh lý và tác động môi trường - những yếu tố đang dần trở thành chỉ số bắt buộc trong báo cáo ESG của các tập đoàn lớn. Chính vì vậy, chiến lược của các nhà thầu thông minh hiện nay không còn là “cắt gọt” đơn giá vật tư, mà là chứng minh được Chỉ số hiệu quả (Efficiency Ratio). Khi bạn cho chủ đầu tư thấy rằng việc chọn bạn sẽ giúp họ tiết kiệm được hàng tỷ đồng tiền vận hành trong tương lai, lúc đó, giá thầu của bạn không còn là “đắt” hay “rẻ” mà là một khoản “đầu tư sinh lời”.

Thay đổi để thích nghi là chiến lược cho nhà thầu

Đứng trước sự phân hóa rõ rệt giữa hai khu vực, chiến lược thông minh nhất cho các nhà thầu chính là sự linh hoạt để thích nghi với từng “luật chơi'”riêng biệt.

Nếu bạn xác định mục tiêu là đấu thầu công, hãy tôi luyện cho mình một tư duy chính xác và nhạy bén đến từng con số. Tại đây, sự am hiểu tường tận về hệ thống định mức, đơn giá dự toán của Nhà nước là yêu cầu bắt buộc. Ngoài ra, đối với hàng hóa cần có kho dữ liệu giá về hàng hóa để có sự cân nhắc lựa chọn. Nhà thầu không chỉ làm hồ sơ dựa trên năng lực tự thân, mà còn phải biết “đọc vị” xu hướng bỏ giá của các đối thủ cạnh tranh thông qua việc phân tích dữ liệu lịch sử trên các nền tảng như DauThau.asia. Trong một môi trường mà sự sai lệch dù chỉ vài phần trăm cũng có thể làm thay đổi cục diện, việc nắm bắt quy luật hành vi của đối phương chính là chìa khóa để đưa ra một mức giá vừa đủ an toàn nhưng vẫn đảm bảo khả năng trúng thầu cao nhất!

Ngược lại, khi bước chân vào sân chơi đấu thầu tư nhân, hãy gác lại những con số khô khan để tập trung hoàn toàn vào bài toán kinh tế của chủ đầu tư. Bí quyết ở đây không nằm ở việc bạn khẳng định giá của mình thấp hơn đối thủ bao nhiêu, mà nằm ở việc bạn chứng minh được chủ đầu tư sẽ tiết kiệm được bao nhiêu tiền sau 5 năm hay 10 năm vận hành nếu đặt niềm tin vào bạn. 

Hãy thay đổi ngôn ngữ trình bày: Thay vì nói về “giá rẻ” hãy nói về “lợi nhuận dài hạn”, “hiệu suất năng lượng” và “sự ổn định của hệ thống”. Khi bạn chuyển từ vị thế một người “bán hàng” sang một "đối tác chiến lược" giúp chủ đầu tư tối ưu hóa dòng tiền, đó cũng là lúc bạn nắm chắc phần thắng trong tay.

Xin lưu ý, với hệ thống hỗ trợ đấu thầu tư nhân do DauThau.Net xây dựng hiện nay đang là môi trường tốt để các bên mời thầu, nhà thầu tham gia thị trường đấu thầu, đặc biệt là cơ hội cho các doanh nghiệp nhà nước được tự do đấu thầu trên các nền tảng đấu thầu tư nhân. Trường hợp cần hỗ trợ mời thầu, hãy liên hệ ngay:

• Kênh chat: m.me/dauthau.net

• Hotline: 0904.634.288 hoặc 024.8888.4288

• Email: [email protected]

• Zalo OA: https://zalo.me/710508638087188690

• Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ đấu thầu: https://support.dauthau.net